Hướng Dẫn Cách Vệ Sinh Và Bảo Quản Đồ Gốm Sứ Bát Tràng Mới Mua Bền Đẹp Theo Thời Gian
Cách vệ sinh và bảo quản đồ gốm sứ Bát Tràng đúng kỹ thuật ngay từ lần đầu tiên mua về quyết định trực tiếp đến độ bóng sâu của nước men, độ bền cơ học chống sứt mẻ và tuổi thọ hàng chục năm của vật phẩm. Tại khu vực ven biển Tỉnh Khánh Hòa mới với đặc thù độ ẩm và hơi sương muối cao, đội ngũ chuyên viên Không Gian Gốm Bát Tràng Nha Trang (Số 1143 Đường 2/4, Phường Bắc Nha Trang) đã đúc kết quy trình xử lý gốm mới mua, phương pháp tẩy cặn ố theo từng dòng men đặc thù và bảng tra cứu hóa chất an toàn dưới đây.
Mời quý gia chủ và các đơn vị nhà hàng – khách sạn cùng tham khảo chi tiết từng bước thực hành chuẩn làng nghề Bát Tràng.
Quy trình 3 bước xử lý và “tôi” đồ gốm sứ Bát Tràng mới mua về
Đối với các sản phẩm gốm sứ gia dụng như bát đĩa Bát Tràng, tô canh, đĩa sâu lòng, cốc sứ hoặc bộ ấm chén vừa xuất xưởng, việc thực hiện quy trình “tôi gốm” 3 bước trước khi đưa vào sử dụng hàng ngày giúp khử sạch bụi lò nung, ổn định sức căng bề mặt men và gia tăng khả năng chịu nhiệt đột ngột:
Bước 1: Ngâm và rửa sơ bộ bằng nước ấm 40°C pha muối hạt loãng
Ngay sau khi tháo lớp giấy bọc chống sốc, bạn hòa tan khoảng 2 thìa cà phê muối hạt trong 5 lít nước ấm (khoảng 35°C – 40°C) rồi ngâm bát đĩa, ấm chén trong 15 – 20 phút. Dùng miếng mút bọt biển mềm (Sponge) xoa nhẹ toàn bộ lòng bát, vành miệng và phần chân đế (vành trôn gốm) để loại bỏ hoàn toàn bụi khoáng thạch còn sót lại từ kho xưởng. Tuyệt đối không dùng búi cước kim loại hay giấy nhám chà lên bề mặt men bóng.
Bước 2: Bí quyết “luộc gốm” bằng nước vo gạo đun nhỏ lửa 20 – 30 phút
Đây là kinh nghiệm dân gian quý báu của người thợ Bát Tràng dành riêng cho bát đĩa và ấm chén mới. Bạn xếp úp hoặc nghiêng các sản phẩm vào một chiếc nồi lớn (có lót một tấm khăn xô mỏng dưới đáy nồi để chống va đập khi nước sôi), sau đó đổ nước vo gạo đặc ngập cao hơn mặt gốm từ 3cm – 5cm. Bật bếp đun với lửa nhỏ liu riu từ lúc nước còn lạnh cho đến khi sôi nhẹ trong 20 – 30 phút. Các phân tử tinh bột tự nhiên trong nước vo gạo sẽ thẩm thấu và lấp đầy các vi mao quản li ti ở phần trôn mộc và xương gốm, giúp cốt sứ dẻo dai hơn, hạn chế tối đa tình trạng nứt âm hoặc thấm nước về sau.
Bước 3: Hạ nhiệt tự nhiên trong nồi và lau khô bằng khăn sợi Microfiber
Sau khi đun đủ thời gian, bạn tắt bếp và để nguyên đồ gốm ngâm trong nồi nước vo gạo cho đến khi nguội hẳn về nhiệt độ phòng (khoảng 2 – 3 giờ). Tuyệt đối không vớt bát đĩa đang nóng ra xả ngay dưới vòi nước lạnh vì chênh lệch nhiệt độ đột ngột sẽ gây ứng suất nhiệt làm rạn men. Khi nước đã nguội hoàn toàn, bạn vớt sản phẩm ra tráng lại bằng nước sạch và dùng khăn sợi mềm Microfiber lau khô ráo.
Hướng dẫn làm sạch chuyên sâu cho 5 dòng sản phẩm gốm sứ đặc thù
Mỗi dòng sản phẩm gốm sứ Bát Tràng từ ấm trà Tử Sa, đồ thờ tâm linh, bình phong thủy vẽ vàng 24K cho đến chum sành ngâm rượu đều có cấu tạo bề mặt hoàn toàn khác biệt. Áp dụng đúng phương pháp vệ sinh chuyên biệt dưới đây sẽ giúp giữ trọn vẻ đẹp nguyên bản của từng chế tác:
1. Đối với bộ ấm chén tráng men và ấm Tử Sa – An Thổ Túc
Sau thời gian dài thưởng trà, hợp chất Tanin và Polyphenol trong lá trà dễ kết tủa thành lớp cao trà ố nâu bám ở lòng chén, vòi ấm và lưới lọc. Với các dòng ấm chén Bát Tràng tráng men (men trắng, men lam, men ngọc, men hỏa biến), bạn chỉ cần hòa 1 thìa bột Baking Soda (muối nở) với 2 thìa nước cốt chanh ấm, ngâm lòng ấm và lòng chén trong 15 phút rồi dùng cọ mềm chải nhẹ là lớp cặn trà bong sạch hoàn toàn, trả lại độ sáng bóng như mới.
Riêng đối với dòng ấm Tử Sa và ấm An Thổ Túc (cốt đất khoáng không tráng men), người chơi trà tuyệt đối không dùng nước rửa chén hóa học, xà phòng hay Baking Soda vì cốt đất có hệ thống khí khổng kép sẽ hút mùi hóa chất làm hỏng hương trà. Sau mỗi buổi pha trà, bạn chỉ cầnđổ hết bã trà, dội tráng bằng nước sôi 100°C từ trong ra ngoài, dùng khăn chà trà chuyên dụng lau đều thân ấm khi còn nóng và mở nắp để khô tự nhiên nơi thoáng gió.
2. Đối với bộ đồ thờ cúng tâm linh: Bao sái bằng nước ngũ vị hương hoặc rượu gừng
Các vật phẩm trên ban thờ gia tiên, ban thờ Phật và ban thờ Thần Tài thuộc danh mục đồ thờ Bát Tràng (như bát hương, đỉnh hạc, chóe thờ, mâm bồng, kỷ chén, lọ lục bình) mang tính linh thiêng nên không bao giờ đem xuống rửa chung trong chậu rửa bát sinh hoạt. Khi thực hiện nghi thức bao sái định kỳ vào ngày Rằm, mùng Một hoặc ngày 23 tháng Chạp:
- Chuẩn bị một thau sạch chuyên dụng cùng nước đun sôi từ 5 vị thảo mộc (quế chi, hồi hương, đinh hương, gỗ vang, bạch đàn/sả tươi) để ấm khoảng 40°C hoặc dùng rượu trắng ngâm gừng tươi giã nhỏ.
- Dùng khăn mới mềm vắt ráo nước ngũ vị hương, lau nhẹ nhàng từ trên xuống dưới (lau tượng thờ và bát hương trước, sau đó đến đỉnh thờ, mâm bồng, chân nến). Rượu gừng và tinh dầu thảo mộc vừa giúp hòa tan nhanh lớp khói nhang bám dầu (nhựa hương) trên mặt men lam, men rạn mà không làm mờ nét vẽ vàng, vừa thanh tẩy uế khí giữ sự trang nghiêm cho không gian thờ tự.
3. Đối với bình hút lộc vẽ vàng 24K và đồ gốm men rạn đắp nổi kênh bong
Các tác phẩm bình hút lộc Bát Tràng vẽ vàng kim 24K, dát vàng lá hoặc cặp lục bình men rạn đắp nổi 3D có nhiều khe rãnh điêu khắc sâu và lớp vàng quý trên bề mặt men. Để bảo vệ tuyệt đối ánh kim 24K:
- Sử dụng chổi lông vũ mềm hoặc cọ lông thỏ (cọ trang điểm cỡ lớn) quét nhẹ từ cổ bình xuống chân bình mỗi tuần 1–2 lần để đẩy sạch bụi khô ẩn trong các kẽ vẩy rồng, cánh hoa đào đắp nổi.
- Khi cần lau ẩm, chỉ dùng khăn vải nhung hoặc khăn Microfiber thấm nước lọc ấm vắt kiệt nước lau lướt nhẹ nhàng; tuyệt đối không xịt nước lau kính chứa Amoniac, cồn nồng độ cao hay chất tẩy axit lên vùng có nét vẽ vàng 24K.
4. Đối với chum sành ngâm rượu và lu nước tiểu cảnh sân vườn
Các dòng chum sành ngâm rượu Bát Tràng không tráng men mới mua về cần được đổ đầy nước sạch ngâm liên tục trong 48 – 72 giờ (2 – 3 ngày) để cốt sành no nước, khử hết mùi đất nung và kiểm tra độ kín khít tuyệt đối. Sau khi tháo nước và úp khô dưới nắng nhẹ, gia chủ dùng 150ml – 200ml rượu trắng 40 độ tráng đều khắp thành trong của chum rồi mới tiến hành ngâm rượu thuốc, sâm Ngọc Linh hay ba kích.
Bảng tra cứu chất tẩy rửa an toàn và tác nhân cấm kỵ cho từng bề mặt men
Nhằm giúp các bà nội trợ, nhân viên buồng phòng khách sạn và bộ phận tạp vụ nhà hàng F&B tại Nha Trang thao tác chuẩn xác, bảng kỹ thuật dưới đây phân loại rõ dung dịch làm sạch được phép dùng, hóa chất cấm kỵ và giới hạn máy rửa bát/lò vi sóng cho 6 dòng gốm sứ Bát Tràng:
| Dòng sản phẩm gốm sứ Bát Tràng | Dung dịch & Dụng cụ làm sạch khuyên dùng | Tác nhân & Hóa chất tuyệt đối cấm kỵ | Máy rửa bát & Lò vi sóng |
|---|---|---|---|
| 1. Bát đĩa sứ trắng, men lam, men ngọc, men kem | Nước rửa chén trung tính (pH 6–8), mút bọt biển mềm, Baking Soda + chanh ấm | Búi cước sắt/nhôm, bột tẩy bồn cầu, thuốc tẩy Javel đậm đặc | Dùng tốt 100% trong máy rửa bát và lò vi sóng |
| 2. Bát đĩa, ấm chén, lọ hoa men hỏa biến | Nước ấm pha nước rửa chén dịu nhẹ, khăn sợi Microfiber, giấm trắng pha loãng | Đá mài, cước kim loại cứng làm xước lớp men bóng gương | Dùng tốt 100% trong máy rửa bát và lò vi sóng |
| 3. Ấm chén kẻ chỉ vàng, Bình hút lộc vẽ vàng 24K | Khăn nhung/Microfiber ẩm, cọ lông mềm, nước ấm tinh khiết hoặc bồ hòn tự nhiên | Hóa chất chứa Amoniac, axit mạnh, chất tẩy rửa kiềm cao trong máy rửa bát | KHÔNG đưa vào lò vi sóng (vàng kim 24K sẽ đánh tia lửa điện) |
| 4. Ấm trà Tử Sa, Ấm An Thổ Túc (không tráng men) | Nước sôi 100°C tráng trực tiếp, khăn dưỡng ấm chuyên dụng, bàn chải lông mềm | Mọi loại xà phòng, nước rửa chén có mùi hương, dầu mỡ thực phẩm | KHÔNG rửa bằng máy rửa bát; chỉ rửa thủ công bằng nước sôi |
| 5. Đồ thờ cúng men rạn cổ đắp nổi kênh bong | Chổi lông gà/cọ mềm quét bụi, khăn sạch thấm nước ngũ vị hương ấm hoặc rượu gừng | Ngâm ngập trong nước xà phòng hoặc xịt vòi nước áp lực mạnh vào khe đắp nổi | Vật phẩm tâm linh trưng bày cố định trên ban thờ |
| 6. Chum sành ngâm rượu (sành mộc không men) | Nước sạch ngâm 72 giờ, bàn chải nhựa mềm chà mặt ngoài, tráng rượu trắng 40 độ | Xà phòng, hóa chất tẩy rửa ngấm vào lỗ xốp vi mao mạch của thành sành | Tránh va đập mạnh với vật kim loại cứng khi chum đang chứa đầy rượu |
Lưu ý cốt lõi khi bảo quản đồ gốm sứ trong khí hậu sương muối ven biển Nha Trang
Các phường ven biển Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Hòa hay Vạn Ninh thuộc Tỉnh Khánh Hòa có độ ẩm không khí trung bình từ 75% – 82% kèm theo gió biển mang hàm lượng ion muối (NaCl) quanh năm. Để bảo quản các vật phẩm gốm sứ luôn bền đẹp qua nhiều thế hệ, gia chủ cần tuân thủ 3 nguyên tắc bảo quản địa phương sau:
- Chống bám muối biển và rêu mốc cho gốm trưng bày ban công, sân vườn: Nhờ được nung ở nhiệt độ 1.250°C – 1.300°C (xem chi tiết tại bài viết quy trình 8 bước sản xuất gốm sứ Bát Tràng), lớp men sứ Bát Tràng hoàn toàn trơ với sự ăn mòn của muối biển. Tuy nhiên, hơi muối kết hợp bụi mịn lâu ngày sẽ tạo lớp màng mờ trên mặt bình và làm oxy hóa phần phụ kiện đồng hoặc chân đôn gỗ. Gia chủ nên lau sạch bề mặt bình bằng khăn ẩm mỗi 2 tuần/lần và đánh sáp ong bảo dưỡng chân đôn gỗ hương định kỳ 6 tháng/lần. Với thác nước, lu nước sân vườn, nên thay nước định kỳ và chà nhẹ rêu bám bằng bàn chải mềm.
- Phòng ngừa tuyệt đối hiện tượng sốc nhiệt ($Delta T > 120^circ ext{C}$): Dù cốt sứ Bát Tràng chịu được nhiệt độ lò vi sóng và lò nướng rất tốt, bạn tuyệt đối không lấy tô sứ, đĩa sứ vừa bảo quản trong ngăn đá hoặc ngăn mát tủ lạnh (0°C – 4°C) đưa thẳng vào lò vi sóng công suất cao hoặc đổ ngay canh đang sôi sùng sục (100°C) vào. Hãy để bát đĩa hồi về nhiệt độ phòng trong 10 – 15 phút trước khi gia nhiệt.
- Kê lót đệm nỉ/giấy mềm khi xếp chồng bát đĩa số lượng lớn: Khi cất giữ các bộ bát đĩa dự phòng hoặc xếp chồng tại bếp nhà hàng, nên lót một miếng vải nỉ mỏng, giấy ăn hoặc tấm lót EVA giữa các đĩa để vành chân đế (trôn mộc không tráng men) của chiếc bát trên không cọ xát làm mờ lớp men bóng ở lòng chiếc bát dưới.
Tư vấn chăm sóc và mua sắm gốm sứ Bát Tràng chính hãng tại Nha Trang
Thực hành đúng quy trình vệ sinh và bảo quản trên đây giúp mọi vật phẩm gốm sứ Bát Tràng trong ngôi nhà bạn luôn giữ trọn vẻ bóng đẹp, đanh chắc và vượng khí phong thủy suốt nhiều thập kỷ. Tại Showroom Không Gian Gốm Bát Tràng Nha Trang, mỗi đơn hàng mua sắm đều được đội ngũ nhân viên hướng dẫn tận tình cách “tôi gốm”, cách dưỡng ấm Tử Sa và quy trình bao sái đồ thờ chuẩn mực.
Kính mời quý khách ghé trực tiếp cửa hàng tại Số 1143 (số 28 cũ) Đường 2/4, Phường Bắc Nha Trang (Phường Vĩnh Hải cũ), Tỉnh Khánh Hòa hoặc liên hệ Hotline/Zalo 0886.889.146 để được giải đáp mọi thắc mắc về kỹ thuật chăm sóc gốm sứ và sở hữu các tác phẩm Bát Tràng Loại 1 chính gốc!